Vergi Ahlakının Ekonomik Belirleyenleri

Ahmet Utku Uyan

Abstract


Bu çalışmanın amacı, devletin en büyük gelir kalemi olan vergilerin tam ve zamanında tahsil edilmesi konusuna vergi ahlakı açısından bir bakış sağlamaktır. Vergilemenin kamu harcamalarının finansmanı bakımından devletler için bir zorunluluk olduğu açıktır.  Ancak bu zorunluluk vergiye tek taraflı bakılarak mükellefin yok sayılmasını gerektirmemelidir. Beyan esasının kabul edildiği vergi sistemlerinde mükellefi ve onun vergiye bakışını görmezden gelmek mümkün değildir.

Devletin en büyük gelir kalemi olan vergilerin tam ve zamanında tahsil edilmesi sorununun verginin tarihi kadar eski olduğu söylenebilir. Devletlerin vergilendirme yetkisi ve gerekliliği hemen her toplumda kabul görmesine karşın, vergiye gönüllü uyum düzeyleri farklılık göstermektedir. Vergi psikolojisi alanında temel kabul edilen Allingham ve Sandmo(1972) modeli vergi kaçakçılığı ile yakalanma riskinin arasındaki ilişkiye dikkat çekerek, kişinin yakalanması durumunda karşılaşacağı ceza ile vergi kaçakçılığından elde edeceği fayda arasında bir bağ kurduğu ve vergi kaçakçılığı kararını bu fayda maliyet analizine göre verdiğini iddia etmektedir. Ancak gelişmiş ülkelerde bile vergi denetim oranlarının çok düşük olması ve denetim maliyetlerinin yüksekliği, vergi kaçakçılığıyla mücadelede bu önlemlerin yetersiz kalmasına neden olmaktadır.

Yapılan pek çok ampirik çalışmada, vergi denetim ve cezalarının caydırıcı olduğu bazı ülkelerde vergiye uyumun düşük olduğu, tam tersi durumda olan bazı ülkelerde ise vergiye uyumun oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. Yine yapılan istatistiksel çalışmalar vergi kaçakçılığını önlemede en önemli faktörün vergi ahlakı olduğunu ortaya koymaktadır. Vergi ödeme konusundaki içsel motivasyon olarak tanımlanan vergi ahlakı kavramı; ekonomik, sosyal, kültürel ve demografik faktörlerden etkilenmektedir. Ancak vergi; her şeyden önce ekonomik bir olgudur. Bu sebeple çalışmada daha çok, vergi yükü, vergi adaleti, kamu harcamalarının algılanma düzeyi, yolsuzluk ve muhasebe meslek mensuplarının rolü gibi ekonomik faktörler üzerinde durulmuştur. Türkiye, OECD ortalamasının altında bir vergi yüküne sahipken vergiye uyum konusunda ortalamanın gerisinde kalmaktadır. Burada vergi adaleti, kamu harcamalarının algılanma düzeyi ve yolsuzluk gibi kavramların önemi oldukça yüksektir. Ancak, yalnızca vergi ile sınırlı kalmayıp neredeyse tüm idari işlemleri konusunda mükelleflere müşavirlik hizmeti veren meslek mensuplarının rolü ve bağımsızlığı, vergi ahlakının yerleşmesinde ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü beyan esasına tabi mükelleflerin neredeyse tüm vergisel işlemleri meslek mensupları tarafından gerçekleştirilmektedir.

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article