Gecekondulaşmadan Plazalara İstanbul Sosyo-Kültürel Dönüşümün Mübeccel Kıray’ın Tampon Mekanizması ile Açıklanması

Ahmet Salih İkiz

Abstract


Mübeccel Kıray Türkiye’nin önde gelen sosyologlarından biri olarak sayısız esere imza atmış ve geleceğe yönelik önemli çalışmalara ışık tutmuştur. 1964 yılında “Bir Sahil Kasabasından Sanayi Şehrine, Ereğli Raporu” konulu çalışması ile iki yıllık bir saha araştırmasının sonuçlarını kamuoyu ile paylaşmış ve tampon mekanizması olarak adlandırdığı bir aracın toplumsal değişim dinamiklerindeki hızlı değişimlerin yarattığı sorunları azalttığını belirtmiştir. Buna göre kırsal kesimden sanayi toplumuna hızlı geçiş genellikle birçok toplumsal sorunu da beraberinde getirmektedir. Üretim sektöründeki bu hızlı ve yapısal değişim toplumsal katmanlarda ciddi kırılmalara yol açabilmektedir. Bireyler uyum sürecinde isteksiz ve yetersiz olabilmektedirler. Kıray çalışmasında özellikle şehrin çeperlerinde yerleşik bireylerin zaman süreci içinde kent kültürü ve üretim sürecine dâhil olarak bu değişim dinamiklerinin olumsuz etkilerini yumuşattığını savunmuştur.

 

Yerleşik nüfus itibari ile İstanbul son 50 yılda küresel bir megakent olmuştur. Kentsel gelişme endüstriyel bir kökenli olması itibari yoğun bir emek ihtiyacı gereksinmiş ve bunu da iç ve dış göçlerle karşılamıştır. Yeni gelenler kent merkezinden daha çok kent sınırlarında gecekondu tarzı yerleşime girmişlerdir. Informel yapılaşma tarzı bir kayıtdışı ekonomik faaliyeti de beraberinde getirmiştir. Sınai ve hizmetler sektörünün temel işgücü gereksinimini karşılayan bu kesim yeni gelenlerin kente entegrasyonuna da olanak sağlamıştır. Özellikle son yirmi yıl içinde kent çeperlerinin sınırının komşu illere dayanması ve kentsel dönüşüm projeleri gibi nedenlerle bu enformel yapı stoku modern plaza , AVM ve sitelere evirilmiştir. Bu dönüşüm sürecinde kayıtdışı ekonomik faaliyetler ve enformel yapılaşma bir tampon mekanizması görevi üstlenerek toplumsal geçirgenlikteki sancıları azaltmıştır. Bu çalışmada kayıtdışı ekonomik faaliyetlerin Mübeccel Kıray’ın tampon mekanizması vasıtası ile yarattığı sınıfsal etki İstanbu için analiz edilecektir.

 

 

 

 

 

 

 


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article