Kurucu Kadroların İmkansız Telifi: Laiklik Versus Milliyetçilik

Mustafa Cem Oğuz, Aydoğan Kutlu

Abstract


Türkiye Cumhuriyetinin kurucu kadroları modernleşme hedefleri doğrultusunda laiklik ve milliyetçilik ilkelerini bir ideal ve politika olarak benimsemişlerdir. Batı Avrupa’nın modernleşme deneyiminde iç içe girmiş, uyumlu bir şekilde ilerleyen bu idealler/ilkeler, Türkiye deneyiminde çelişkili bir yapıya bürünmüş ve özellikle milliyetçiliğin, laikliğin toplumsal zeminini ortadan kaldırmasına neden olmuştur. Milliyetçiliğin yurttaş temelli bir politik tasavvurdan ziyade etnisite temelli kabul edilmesi hakim etno-dinsel birim olan Sünni-Türk haricindeki öznelerin kamusal alandan dışlanmalarına  yol açmış ve bunun neticesinde de dinsel alandaki çoğulculuk da, etnik farklılıklar ile birlikte yok edilmiştir.

Bu noktada Türkiye’deki laiklik uygulamalarının, Fransız deneyiminin özellikle üçüncü cumhuriyet döneminde ulaştığı jakoben laiklik anlayışının etkisi altında olduğu sıklıkla dile getirilmiştir. 1905 tarihli kilise-devlet ayrımı yasası ile zirvesine ulaşan bu anlayış, dinin sadece devletten ayrışmasına neden olmamış, ayrıca dinin kamusal alandaki görünürlüğünün mümkün olduğunca sınırlandırılmasına da neden olmuştur. Literatürde laiklikten (laicite) ziyade laikçilik  (laicisme) olarak tanımlana gelen bu otoriter uygulama özellikle 1980 sonrasında Türkiye’de de kendisini güçlü bir şekilde hissettirmiştir. Ancak Fransa’nın politik deneyiminden ve Rousseau’nun “civic religion” düşüncesinden neşet eden bu laiklik yorumunun karşısında, Fransız liberal düşünürlerinden Benjamin Constant’ın da kendine has bir laiklik yorumu vardır. Devrim ve restorasyon döneminde öne çıkan “dinde birlik” fikrini reddeden Constant için mezheplerin çoğalması ve içlerinden farklı mezheplerin doğması laiklik fikrinin kurumsallaşmasına neden olacaktır. Mezheplerin/dinlerin çoğulluğunun laikliğin sosyolojik desteğini artıracağına inanan Constant’ın özgürlükçü laiklik yorumu Türkiye’deki laiklik deneyiminin neden başarıya ulaşamadığı ve toplum tarafından neden benimsenemediğini göstermesi açısından da çok önemlidir.

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article